Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.3.37
yasya ca bhāvena bhāva-lakṣaṇam
Aṣṭādhyāyī 2.3.37
Vṛtti Patañjali

bhāvalakṣaṇe saptamīvidhāne abhāvalakṣaṇe upasaṅkhyānam .

bhāvalakṣaṇe saptamīvidhāne abhāvalakṣaṇe upasaṅkhyānam kartavyam .

agniṣu hūyamāneṣu prasthitaḥ huteṣu āgataḥ .

goṣu duhyamānāsu prasthitaḥ dugdhāsu āgataḥ .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

lakṣaṇam hi nāma tat bhavati yena punaḥ punaḥ lakṣyate .

sakṛt ca asau katham cit agniṣu hūyamāneṣu prasthitaḥ huteṣu āgataḥ goṣu duhyamānāsu prasthitaḥ dugdhāsu āgataḥ .

siddham tu bhāvapravṛttau yasya bhāvārambhavacanāt .

siddhametat .

katham .

yasya bhāvapravṛttau dvitīyaḥ bhāvaḥ ārabhyate tatra saptamī vaktavyā .

sidhyati .

sūtram tarhi bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam bhāvalakṣaṇe saptamīvidhāne abhāvalakṣaṇe upasaṅkhyānam iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

na khalu avaśyam tat eva lakṣaṇam bhavati yena punaḥ punaḥ lakṣyate .

sakṛt api yat nimittatvāya kalpate tat api lakṣaṇam bhavati .

tat yathā .

api bhavān kamaṇḍalupāṇim chātram adrākṣīt iti .

sakṛt asau kamaṇḍalupāṇiḥ dṛṣṭaḥ chātraḥ .

tasya tat eva lakṣaṇam bhavati .