Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.3.13
caturthī sampradāne
Aṣṭādhyāyī 2.3.13
Vṛtti Patañjali

caturthīvidhāne tādarthye upasaṅkhyānam .

caturthīvidhāne tādarthye upasaṅkhyānam kartavyam .

yūpāya dāru kuṇḍalāya hiraṇyam .

kim idam tādarthyam iti .

tadarthasya bhāvaḥ tādarthyam .

tadartham punaḥ kim .

sarvanāmnaḥ ayam caturthyantasya arthaśabdena saha samāsaḥ .

katham ca atra caturthī .

anena eva .

yadi evam itaretarāśrayam bhavati .

kā itaretarāśrayatā .

nirdeśottarakālam caturthyā bhavitavyam caturthyā ca nirdeśaḥ tat itaretarāśrayam bhavati .

itaretarāśrayāṇi ca na prakalpante .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati arthaśabdena yoge caturthī iti yat ayam carturthī tadarthārtha iti caturthyantasya arthaśabdena saha samāsam śāsti .

na khalu api avaśyaṃ caturthyantasya eva arthaśabdena saha samāsaḥ bhavati .

kim tarhi .

ṣaṣṭhyantasya api bhavati .

tat yathā .

guroḥ idam gurvartham iti .

yadi tādarthye upasaṅkhyānam kriyate na arthaḥ sampradānagrahaṇena .

yaḥ api hi upādhyāyāya gauḥ dīyate upādhyāyārthaḥ saḥ bhavati .

tatra tādarthye iti eva siddham .

avaśyam saṃpradānagrahaṇam kartavyam yā anyena lakṣaṇena sampradānasañjñā tadartham .

chātrāya rucitam .

chātrāya svaditam iti .

tat tarhi upasaṅkhyānam kartavyam .

na kartavyam .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati tādarthye caturthī iti yat ayam caturthī tadarthārtha iti caturthyantasya tadarthena saha samāsam śāsti .

kḷpi sampadyamāne .

kḷpi sampadyamāne caturthī vaktavyā .

mūtrāya kalpate yavāgūḥ .

uccārāya kalpate yavānnam iti .

utpātena jñāpyamāne .

utpātena jñāpyamāne caturthī vaktavyā .

vātāya kapilā vidyut ātapāya atilohinī pītā bhavati sasyāya durbhikṣāya sitā bhavet .

māṃsaudanāya vyāharati mṛgaḥ .

hitayoge ca .

hitayoge caturthī vaktavyā . |

hitam arocakine hitam āmayāvine .