Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 2 · Pada 3
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 2.3.5
kāla-adhvanor atyanta-saṃyoge
Aṣṭādhyāyī 2.3.5
Vṛtti Patañjali

atyantasaṃyoge karmavat lādyartham .

atyantasaṃyoge kālādhvānau karmavat bhavataḥ iti vaktavyam .

kim prayojanam .

lādyartham .

lādibhiḥ abhidhānam yathā syāt .

āsyate māsaḥ .

śayyate krośaḥ .

atha vatkaraṇam kimartham .

svāśrayam api yathā syāt .

āsyate māsam .

śayyate krośam .

akarmakāṇām bhāve laḥ bhavati iti bhāve laḥ yathā syāt .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

prākṛtameva etat karma yathā kaṭam karoti śakaṭam karoti iti .

evam manyate .

yatra kaḥ citkriyākṛtaḥ viśeṣaḥ upajāyate tat nyāyyam karma iti .

na ca iha kaḥ cit kriyākṛtaḥ viśeṣaḥ upajāyate .

na evam śakyam .

iha api na syāt .

ādityam paśyati .

himavantam śṛṇoti .

grāmam gacchati .

tasmāt prākṛtameva etat karma yathā kaṭam karoti śakaṭam karoti iti .

yadi tarhi prākṛtam eva etat karma akarmakāṇām bhāve laḥ bhavati iti bhāve laḥ na prāpnoti. āsyate māsam devadattena iti .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

akarmakāṇām iti ucyate na ca ke cit kālabhāvādhvabhiḥ akarmakāḥ .

te evam vijñāsyāmaḥ .

kva cit ye akarmakāḥ iti .

atha vā yena karmaṇā sakarmakāḥ ca akarmakāḥ ca bhavanti tena akarmakāṇām .

na ca etena karmaṇā kaḥ cid api akarmakaḥ .

atha vā yat karma bhavati na ca bhavati tena karmakāṇām .

na ca etat karma kva cit api na bhavati .

na tarhi idānīm idam sūtram vaktavyam .

vaktavyam ca .

kim prayojanam .

yatra akriyayā atyantasaṃyogaḥ tadartham .

krośam kuṭilā nadī .

krośam ramaṇīyā vanarājiḥ .