upamānāni iti ucyate .
kāni punaḥ upamānāni .
kim yat eva upamānam tat eva upameyam āhosvit anyat upamānam anyat upameyam .
kim ca ataḥ .
yadi yat eva upamānam tat eva upameyam kaḥ iha upamārthaḥ gauḥ iva gauḥ iti .
atha anyat eva upamānam anyat upameyam kaḥ iha upamārthaḥ gauḥ iva aśvaḥ iti .
evam tarhi yatra kim cit sāmānyam kaḥ cit viśeṣaḥ tatra upamānopameye bhavataḥ .
kim vaktavyam etat .
na hi .
katham anucyamānam gaṃsyate .
mānam hi nāma anirjñātajñānārtham upādīyate anirjñātam artham jñāsyāmi iti .
tat samīpe yat na atyantāya mimīte tat upamānam .
gauḥ iva gavayaḥ iti .
gauḥ nirjñātaḥ gavayaḥ anirjñātaḥ .
kāmam tarhi anena eva hetunā yasya gavayaḥ nirjñātaḥ syāt gauḥ anirjñātaḥ tena kartavyam syāt gavayaḥ iva gauḥ iti. bāḍham kartavyam .
kim punaḥ iha udāharaṇam .
śastrīśyāmā .
kva punaḥ ayam śyāmāśabdaḥ vartate .
śatryām iti āha .
kena idānīm devadattā abhidhīyate .
samāsena. yadi evam śastrīśyāmo devadattaḥ iti na sidhyati .
upasarjanasya iti hrasvatvam bhaviṣyati .
yadi tarhi upasarjanāni api evañjātīyakāni bhavanti tittirikalmāṣī kumbhakapālalohinī anupasarjanalakṣaṇaḥ īkāraḥ na prāpnoti .
evam tarhi śastryām eva śastrīśabdaḥ vartate devadattāyām śyāmāśabdaḥ .
evam api guṇaḥ anirdiṣṭaḥ bhavati .
bahavaḥ śastryām guṇāḥ tīkṣṇā sūkṣmā pṛthuḥ iti .
anirdiśyamānasya api guṇasya bhavati loke sampratyayaḥ .
tat yathā candramukhī devadattā iti .
bahavaḥ candre guṇāḥ yā ca asau priyadarśanatā sā gamyate .
evam api samānādhikaraṇena iti vartate .
vyadhikaraṇatvāt samāsaḥ na prāpnoti .
kim hi vacanāt na bhavati .
yadi api tāvat vacanāt samāsaḥ syāt iha tu khalu mṛgī iva capalā mṛgacapalā samānādhikaraṇalakṣaṇaḥ puṃvadbhāvaḥ na prāpnoti .
evam tarhi tasyām eva ubhayam vartate .
etat ca atra yuktam yat tasyām eva ubhayam vartate iti .
itarathā hi bahu apekṣyam syāt .
yadi tāvat evam vigrahaḥ kriyate śastrī iva śyāmā devadattā iti śastryām śyāmā iti etat apekṣyam .
atha api evam vigrahaḥ kriyate yathā sāstrīśyāmā tadvat iyam devadattā iti evam api devadattāyām śyāmā iti apekṣyam syāt .
evam api guṇaḥ anirdiṣṭaḥ bhavati .
bahavaḥ śastryām guṇāḥ tīkṣṇā sūkṣmā pṛthuḥ iti .
anirdiśyamānasya api guṇasya bhavati loke sampratyayaḥ .
tat yathā candramukhī devadattā iti .
bahavaḥ candre guṇāḥ yā ca asau priyadarśanatā sā gamyate .
upamānasamāse guṇavacanasya viśeṣabhāktvāt sāmanyavacanāprasiddhiḥ .
upamānasamāse guṇavacanasya viśeṣabhāktvāt sāmanyavacanasya aprasiddhiḥ syāt .
śastrīśyāmā .
śyāmāśabdaḥ ayam śastrīśabdena abhisambadhyamānaḥ viśeṣavacanaḥ sampadyate .
tatra sāmānyavacanaiḥ iti samāsaḥ na prāpnoti .
na vā śyāmatvasyo uhhayatra bhāvāt tadvācaktvāt ca śabdasya sāmānyavacanaprasiddhiḥ .
na vā eṣaḥ doṣaḥ .
kim kāraṇam .
śyāmatvasyo uhhayatra bhāvāt .
ubhayatra eva śyāmatvam asti śastryām devadattāyām ca .
tadvācaktvāt ca śabdasya .
sāmānyavacanaprasiddhiḥ tadvācakaḥ ca atra śyāmāśabdaḥ prayujyate .
kimvācakaḥ .
ubhayavācakaḥ .
śyāmatvasya ubhayatra bhāvāt tadvācakatvāt ca śabdasya sāmānyavacanam prasiddham .
sāmānyavacane prasiddhe sāmānyavacanaiḥ iti samāsaḥ bhaviṣyati .
na ca avaśyam saḥ eva sāmānyavacanaḥ yaḥ bahūnām sāmānyam āha. dvayoḥ api sāmānyam āha saḥ api sāmānyavacanaḥ eva .
atha vā sāmānyavacanaiḥ iti ucyate .
sarvaḥ ca śabdaḥ anyena śabdena abhisambadhyamānaḥ viśeṣavacanaḥ sampadyate .
te evam vijñāsyāmaḥ prāk abhisambandhāt sāmānyavacanaḥ iti .