Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.4.93
adhiparī anarthakau
Aṣṭādhyāyī 1.4.93
Vṛtti Patañjali

kimartham adhiparyoḥ anarthakayoḥ karmapravacanīyasañjñā ucyate .

karmapravacanīyasañjñā yathā syāt .

gatyupasargasañjñe mā bhūtām iti .

na etat asti prayojanam .

yatkriyāyuktāḥ tam prati gatyupasargasañjñe bhavataḥ anarthakau ca imau .

idam tarhi prayojanam pañcamī yathā syāt pañcamī apāṅparibhiḥ iti .

kutaḥ paryāgamyata iti .

siddhā atra pañcamī apādāne iti eva .

ātaḥ ca apādānapañcamī eṣā .

yatra api adhiśabdena yoge pañcamī na vidhīyate tatra api śrūyate .

kutaḥ adhyāgamyata iti .

evam tarhi siddhe sati yat anarthakayoḥ gatyupasargasañjñābādhikām karmapravacanīyasañjñām śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ anarthakānām api eṣām bhavati arthavatkṛtam iti .

kim etasya jñāpane prayojanam .

nipātasya anarthakasya prātipadikatvam coditam .

tat na vaktavyam bhavati .

atha vā na eva imau anarthakau .

kim tarhi anarthakau iti ucyate .

anarthāntarvācinau anarthakau .

dhātunā uktām kriyām āhatuḥ .

tad aviśiṣṭam bhavati yathā śaṅkhe payaḥ .

yadi evam dhātunā uktatvāt tasyārthasya upasargaprayogo na prāpnoti uktārthānām aprayogaḥ iti .

uktārthānāmapi prayogaḥ dṛśyate .

tat yathā apūpau dvau ānaya .

brāhmaṇau dvau anaya iti .