kimidam prāgdhātuvacanam prayoganiyamārtham : ete prāk eva dhātoḥ prayoktavyāḥ .
āhosvit sañjñāniyamārtham : ete prāk ca akprāk ca prayoktavyāḥ , prāk prayujyamānānām gatisañjñā bhavati iti .
kaḥ ca atra viśeṣaḥ .
prāgdhātuvacanam prayoganiyamārtham iti cet anukaraṇasya itikaraṇaparapratiṣedhaḥ aniṣṭaśabdanivṛttyarthaḥ .
prāgdhātuvacanam prayoganiyamārtham iti cet anukaraṇasya itikaraṇaparapratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
kim prayojanam .
aniṣṭaśabdanivṛttyarthaḥ .
aniṣṭaśabatā mā bhūt iti .
chandasi paravyavahitavacanam ca .
chandasi pare api vyavahitāḥ ca iti vaktavyam .
sañjñāniyame siddham .
sañjñāniyame siddham etat bhavati .
astu tarhi sañjñāniyamaḥ .
ubhayoḥ anarthakam vacanam aniṣṭādarśanāt .
ubhayoḥ api pakṣayoḥ vacanamanarthakam .
kim kāraṇam .
aniṣṭādarśanāt .
na hi kaḥ citprapacati iti prayoktavye pacatipra iti prayuṅkte .
yadi ca aniṣṭam dṛśyeta tataḥ yatnārham syāt .
upasarjanasannipāte tu pūrvaparavyavasthārtham .
upasarjanasannipāte tu pūrvaparavyavasthārtham etat vaktavyam .
ṛṣabham kūlamudrujam ṛṣabham kūlamudvaham .
atra gateḥ prāk dhātoḥ prayogaḥ yathā syāt .
yadi upasarjanasannipāte pūrvaparavyavasthārtham idam ucyate sukaṭamkarāṇi vīraṇān i iti atra gateḥ prāk dhātoḥ prayogaḥ prāpnoti .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na atra gateḥ prākprayogaḥ bhavati iti yat ayam īṣadduḥsuṣu kṛcchrākṛcchārtheṣu khal iti khakāram anubandham karoti .
katham kṛtvā jñāpakam .
khitkaraṇe etat prayojanam khiti iti mum yathā syāt iti .
yadi ca atra gateḥ prākprayogaḥ syāt khitkaraṇam anarthakam syāt .
astu atra mum .
anavyayasya iti pratiṣedhaḥ bhaviṣyati .
paśyati tu ācāryaḥ na atra gateḥ prāk dhatoḥ prayogaḥ bhavati iti tataḥ khakāram anubandham karoti .
na etat asti jñāpakam .
yadi api atra gateḥ prākprayogaḥ syāt syātevātra mumāgamaḥ .
katham .
kṛdgrahaṇe gatikārakapūrvasya api grahaṇam bhavati iti .
tasmāt na arthaḥ evamarthena prāgdhātuvacanena .
katham ṛṣabham kūlamudrujam ṛṣabham kūlamudvaham .
na eṣaḥ doṣaḥ .
na eṣaḥ udiḥ upapadam .
kim tarhi .
viśeṣaṇam .
udi kūle rujivahoḥ .
utpūrvābhyām rujivahibhyām kūle upapade iti .