Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.4.60.2
gatiś ca
Aṣṭādhyāyī 1.4.60
Vṛtti Patañjali

gatyupasargasañjñāḥ kriyāyoge yatkriyāyuktāḥ tam prati iti vacanam .

gatyupasargasañjñāḥ kriyāyoge yatkriyāyuktāḥ tam prati gatyupasargasañjñāḥ bhavanti iti vaktavyam .

kim prayojanam .

prayojanam ghañ ṣaṭvaṇatve .

ghañ .

pravṛddhaḥ bhāvaḥ prabhāvaḥ .

anupasarge iti pratiṣedhaḥ mā bhūt .

ṣatvam .

vigatāḥ secakāḥ asmāt grāmāt visecakaḥ grāmaḥ .

upasargāt iti ṣatvam mā bhūt .

ṇatvam .

pragatāḥ nāyakāḥ asmāt grāmāt pranāyakaḥ grāmaḥ .

upasargāditi ṇatvam mā bhūt .

vṛddhividhau ca dhātugrahaṇānarthakyam .

vṛddhividhau ca dhātugrahaṇam anarthakam .

upasargāt ṛti dhātau iti .

tatra dhātugrahaṇasya etat prayojanam iha mā bhūt prarṣabham vanam iti .

kriyamāṇe ca api dhātugrahaṇe prarcchaka iti atra prāpnoti .

yatkriyāyuktāḥ tam prati iti vacanāt na bhavati .

vadvidhnabhāvābīttvasvāṅgādisvaraṇatveṣu doṣaḥ bhavati .

vadvidhi. yat udvataḥ nivataḥ yāsi bapsat .

vadvidhi .

nasbhāva .

praṇasam mukham unnasam mukham .

nasbhāva .

abīttva .prepam parepam .

abittva .

svāṅgādisvara .

prasphik prodaraḥ .

svāṅgādisvara .

ṇatva .

pra ṇaḥ śūdraḥ pra ṇaḥ ācāryaḥ pra ṇaḥ rājā pra ṇaḥ vṛtrahā .

upasargāt iti ete vidhayaḥ na prāpnuvanti .

vadvidhinasbhāvabīttvasvāṅgadisvaraṇatveṣu vacanaprāmāṇyāt siddham .

anavakāśāḥ ete vidhayaḥ .

te vacanaprāmāṇyāt bhaviṣyanti .

suduroḥ pratiṣedhaḥ numvidhitatvaṣatvaṇatveṣu .

suduroḥ pratiṣedhaḥ numvidhitatvaṣatvaṇatveṣu vaktavyaḥ .

numvidhi : sulabham durlabham .

upasargāt iti num mā bhūt iti .

na sudurbhyām kevalābhyām .

iti etat na vaktavyam bhavati .

na etat asti prayojanam .

kriyate etat nyāse eva .

tatvam .

sudattam .

acaḥ upasargāt taḥ iti tatvam mā bhūt iti .

ṣatvam .

susiktam ghaṭaśatena sustutam ślokaśatena .

upasargāt iti ṣatvam mā bhūtiti .

suḥ pūjāyām iti etat na vaktavyam bhavati .

na etat asti prayojanam .

kriyata etat nyāse eva .

ṇatvam .

durnayam durnītamiti .

upasargāt iti ṇatvam mā bhūt iti .