Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.4.42
sādhakatamaṃ karaṇam
Aṣṭādhyāyī 1.4.42
Vṛtti Patañjali

tamagrahaṇam kimartham na sādhakam karaṇam iti eva ucyeta ṣādhakam karaṇam iti iyati ucyamāne sarveṣām kārakāṇām karaṇasañjñā prasajyeta .

sarvāṇi hi kārakāṇi sādhakāni .

tamagrahaṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati .

na etat asti prayojanam .

pūrvāḥ tāvat sañjñāḥ apavādatvāt bādhikāḥ bhaviṣyanti parāḥ paratvāt ca anavakāśatvāt ca .

iha tarhi dhanuṣā vidhyati apāyayuktatvāt ca apādānasañjñā sādhakatvāt ca karaṇasañjñā prāpnoti .

tamagrahaṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati .

evam tarhi lokataḥ etat siddham .

tat yathā .

loke abhirūpāya udakamāneyam abhirūpāya kanyā deyā iti na ca anabhirūpe pravṛttiḥ asti .

tatra abhirūpatamāya iti gamyate .

evam iha api sādhakam karaṇam iti ucyate sarvāṇi ca kārakāṇi sādhakāni na ca asādhake pravṛttiḥ asti .

tatra sādhakatamam iti vijñāsyate .

evam tarhi siddhe sati yat tamagrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ kārakasañjñāyām taratamayogaḥ na bhavati iti .

kim etasya jñāpane prayojanam .

apādānam ācāryaḥ kim nyāyyam manyate .

yatra samprāpya nivṛttiḥ .

tena iha eva syāt grāmāt āgacchati nagarāt āgacchati iti .

sāṅkāśyakebhyaḥ pāṭaliputrakāḥ abhirūpatarāḥ iti atra na syāt .

kārakasañjñāyām taratamayogaḥ na bhavati iti atra api siddham bhavati .

tathā ādhāram ācāryaḥ kim nyāyyam manyate .

yatra kṛtsnaḥ ādhārātmā vyāptaḥ bhavati .

tena iha eva syāt tileṣu tailam dadhni sarpiḥ iti .

gaṅgāyām gāvaḥ kūpe gargarkulam iti atra na syāt .

kārakasañjñāyām taratamayogaḥ na bhavati iti atra api siddham bhavati .