Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 4
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.4.29
ākhyātā-upayoge
Aṣṭādhyāyī 1.4.29
Vṛtti Patañjali

upayoge iti kimartham .

naṭasya śṛṇoti .

granthikasya śṛṇoti .

upayoge iti ucyamāne api atra prāpnoti .

eṣaḥ api hi upayogaḥ .

ātaḥ ca upayogaḥ yat ārambhakāḥ raṅgam gacchanti naṭasya śroṣyāmaḥ , granthikasya śroṣyāmaḥ iti .

evam tarhi upayoge iti ucyate sarvaḥ ca upayogaḥ .

tatra prakarṣagatiḥ vijñāsyate : sādhīyaḥ yaḥ upayogaḥ iti .

kaḥ ca sādhīyaḥ .

yaḥ granthārthayoḥ .

atha vā upayogaḥ kaḥ bhavitum arhati .

yaḥ niyamapūrvakaḥ .

tat yathā upayuktāḥ māṇavakāḥ iti ucyante ye ete niyamapūrvakam adhītavantaḥ bhavanti .

kim punaḥ ākhyātā anupayoge kārakam āhosvit akārakam .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

ākhyātā anupayoge kārakam iti cet akathitvāt karmasañjñāprasaṅgaḥ .

ākhyātā anupayoge kārakam iti cet akathitvāt karmasañjñā prāpnoti .

astu tarhi akārakam .

akārakam iti cet upayogavacanānarthakyam .

yadi akārakam upayogavacanam anarthakam .

astu tarhi kārakam .

nanu ca uktam ākhyātā anupayoge kārakam iti cet akathitatvāt karmasañjñāprasaṅgaḥ iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

parigaṇanam tatra kriyate .

duhiyācirudhipracchibhikṣiciñām iti .

ayam api yogaḥ śakyaḥ avaktum .

katham upādhyāyāt adhīte iti .

apakrāmati tasmāt tadadhyayanam .

yadi apakrāmati kim na atyantāya apakrāmati .

sattatatvāt .

atha vā jyotirvat jñānāni bhavanti .