ṇeḥ ātmanepadavidhāne aṇyantasya karmaṇaḥ tatra upalabdhiḥ
ṇeḥ ātmanepadavidhāne aṇyantasya yat karma yadā ṇyante tat eva karma bhavati tadā ātmanepadam bhavati iti vaktavyam .
itarathā hi sarvaprasaṅgaḥ .
itarathā hi sarvatra prasaṅgaḥ syāt .
iha api prasajyeta : ārohanti hastinam hastipakāḥ .
ārohamāṇaḥ hastīsthalam ārohayati manuṣyān .
tat tarhi vaktavyam .
na vaktavyam .
kasmāt na bhavati : ārohanti hastinam hastipakāḥ .
ārohamāṇaḥ hastīsthalam ārohayati manuṣyān iti .
evam vakṣyāmi .
ṇeḥ ātmanepadam bhavati .
tataḥ aṇau yat karma ṇau cet .
aṇyante yat karma ṇau yadi tat eva karma bhavati .
tataḥ saḥ kartā .
kartā cet saḥ bhavati ṇau iti .
yadi evam karmakāryam bhavati .
tatra karmakartṛtvāt siddham .
karmakartṛtvāt siddham iti cet yakciṇoḥ nivṛttyartham vacanam .
karmakartṛtvāt siddham iti cet yakciṇoḥ nivṛttyartham idam vaktavyam .
karmāpadiṣṭau yakciṇau mā bhūtām iti .
na vā yakciṇoḥ pratiṣedhāt .
na vā eṣaḥ doṣaḥ .
kim kāraṇam .
yakciṇoḥ pratiṣedhāt .
pratiṣidhyete atra yakciṇau .
yakciṇoḥ pratiṣedhe hetumaṇṇiśribrūñām upasaṅkhyānam iti .
yaḥ tarhi na hetumaṇṇic tadartham idam vaktavyam .
tasya karmāpadiṣṭau yakciṇau mā bhūtām iti : utpucchayate puccham svayam eva .
udapuppucchata puccham svayam eva .
atra api yathā bhāradvājīyāḥ paṭhanti tathā bhavitavyam pratiṣedhena : yakciṇoḥ pratiṣedhe ṇiśrigranthibrūñātmanepadākarmakāṇām upsaṅkhyānam iti .
saḥ ca avaśyam pratiṣedhaḥ āśrayitavyaḥ .
itarathā hi yatra niyamaḥ tataḥ anyatra pratiṣedhaḥ .
anucyamāne hi etasmin yatra niyamaḥ tataḥ anyatra tena yakciṇoḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ syāt .
gaṇayati gaṇam gopālakaḥ .
gaṇayati gaṇaḥ svayam eva .
ātmanepadasya ca .
ātmanepadasya ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : gaṇayati gaṇaḥ svayam eva .
ātmanepadapratiṣedhārtham tu .
ātmanepadapratiṣedhārtham idam vaktavyam .
gaṇayati gaṇaḥ svayam eva .
iṣyate eva atra ātmanepadam .
kim iṣyate eva āhosvit prāpnoti api .
iṣyate ca prāpnoti ca .
katham .
aṇau it kasya idam ṇeḥ grahaṇam .
yamāt ṇeḥ prāk karma kartā vā vidyate .
na ca etasmāt ṇeḥ prāk karma kartā vā vidyate .
idam tarhi prayojanam : anādhyāne iti vakṣyāmi iti .
iha mā bhūt .
smarati vanagulmasya kokilaḥ .
smarayati enam vanagulmaḥ svayam eva .
etat api na asti prayojanam .
karmāpadiṣṭāḥ vidhayaḥ karmasthabhāvakānām karmasthakriyāṇām bhavanti kartṛsthabhāvakaḥ ca ayam .
evam tarhi siddhe sati yat anādhyāne iti pratiṣedham śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ bhavati evañjātīyakānām ātmanepadam iti .
kim etasya jñāpane prayojanam .
paśyanti bhṛtyāḥ rājānam .
darśayate bhṛtyān rājā .
darśayate bhṛtyaiḥ rājā .
atra ātmanepadam siddham bhavati .