Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.2.47.1
hrasvo napuṃsake prātipadikasya
Aṣṭādhyāyī 1.2.47
Vṛtti Patañjali

prātipadikagrahaṇam kimartham .

napuṃsakahrasvatve prātipadikagrahaṇam tibnivṛttyartham .

napuṃsakahrasvatve prātipadikagrahaṇam kriyate tibnivṛttyartham .

tibantasya hrasvatvam mā bhūt : kāṇḍe kuḍye .

ramate brāhmaṇakulam .

avyayapratiṣedhaḥ .

avyayānām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : doṣā brāhmaṇakulam divā brāhmaṇakulam iti .

saḥ tarhi vaktavyaḥ .

na vaktavyaḥ .

na atra avyayam napuṃsake vartate .

kim tarhi .

adhikaraṇam atra avyayam napuṃsakasya .

iha tarhi prāpnoti : kāṇḍībhūtam vṛṣalakulam , kuḍyībhūtam vṛṣalakulam iti .

na vā liṅgābhāvāt .

na vā vaktavyam .

kim kāraṇam .

liṅgābhāvāt .

aliṅgam avyayam .

kim punaḥ ayam avyayasya eva parihāraḥ āhosvit tibantasya api .

tibantasya api iti āha .

katham .

avyayam hi kim cit vibhaktyarthapradhānam kim cit kriyāpradhānam .

uccaiḥ, nīcaiḥ iti vibhaktyarthapradhānam , hiruk pṛthak iti kriyāpradhānam .

tibantam ca api kim cit vibhaktyarthapradhānam kim cit kriyāpradhānam .

kāṇḍe kuḍye* iti vibhaktarthyapradhānam , ramate brāhmaṇakulam iti kriyāpradhānam .

na ca etayoḥ arthayoḥ liṅgasaṅkhyābhyām yogaḥ asti .

avaśyam ca etat evam vijñeyam .

kriyamāṇe api hi prātipadikagrahaṇe iha prasajyeta : kāṇḍe kuḍye .

dve hi atra prātipadikasañjñe avayavasya api samudāyasya api .

gṛhyate ca prātipadikāprātipadikayoḥ ekādeśaḥ prātipadikagrahaṇena .

tasmāt ubhābhyām api vaktavyam syāt : hrasvaḥ napuṃsake yat tasya iti .

kim ca napuṃsake .

napuṃsakam yasya guṇaḥ .

kasya ca napuṃsakam guṇaḥ .

prātipadikasya .