Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.65.2
alo'ntyāt pūrva upadhā
Aṣṭādhyāyī 1.1.65
Vṛtti Patañjali

antyavijñānāt siddham iti cet na anarthake alontyavidhiḥ anabhyāsavikāre .

antyavijñānāt siddham iti cet tat na .

kim kāraṇam .

na anarthake alontyavidhiḥ anabhyāsavikāre .

anarthake alontyavidhiḥ na iti eṣā paribhāṣā kartavyā .

kim aviśeṣeṇa .

na iti āha .

anabhyāsavikāre .

abhyāsavikārān varjayitvā .

bhṛñām it , artipipartyoḥ ca iti .

kāni etasyāḥ paribhāṣāyāḥ prayojanāni .

prayojanam avyaktānukaraṇasya ataḥ itau .

antyasya prāpnoti .

anarthake alontyavidhiḥ na bhavati iti na doṣaḥ bhavati .

na etat asti prayojanam .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na antyasya pararūpam bhavati iti yat ayam na āmreḍitasya antyasya tu vā iti āha .

ghvasoḥ et hau abhyāsalopaḥ ca .

ghvasoḥ et hau abhyāsalopaḥ ca iti antyasya prāpnoti .

anarthake alontyavidhiḥ na bhavati iti na doṣaḥ bhavati .

etat api na asti prayojanam .

punarlopavacanasāmarthyāt sarvasya bhaviṣyati .

atha vā śit lopaḥ kariṣyate .

saḥ śit sarvasya iti sarvādeśaḥ bhaviṣyati .

saḥ tarhi śakāraḥ kartavyaḥ .

na kartavyaḥ .

kriyate nyāse eva .

dviśakārakaḥ nirdeśaḥ : ghvasoḥ et hau abhyāsalopaśśca iti .

āpi lopaḥ akaḥ anaci .

tiṣṭhati sūtram .

anyathā vyākhyāyate : āpi hali lopaḥ iti antyasya prāpnoti .

anarthake alontyavidhiḥ na bhavati iti na doṣaḥ bhavati .

etat api na asti prayojanam .

anaḥ eva lopam vakṣyāmi .

tat anaḥ grahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

prakṛtam anuvartate .

kva prakṛtam .

an āpi akaḥ iti .

tat vai prathamānirdiṣṭam .

ṣaṣṭhīnirdiṣtena ca iha arthaḥ .

hali iti eṣā saptamī an iti prathamāyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati : tasmin iti nirdiṣṭe pūrvasya iti .

atra lopaḥ abhyāsasya .

atra lopaḥ abhyāsasya iti antyasya prāpnoti .

anarthake alontyavidhiḥ na bhavati iti na doṣaḥ bhavati .

etat api na asti prayojanam .

atragrahaṇasāmarthyāt sarvasya bhaviṣyati .

asti anyat atragrahaṇasya prayojanam .

kim .

sanadhikāraḥ apekṣyate , iha mā bhūt : dadhau dadau .

antareṇa api atragrahaṇam sanadhikāram apekṣiṣyāmahe .

san tarhi sakārādiḥ apekṣyate sani sakārādau iti , iha mā bhūt : jijñāpayiṣati .

antareṇa api atragrahaṇam sanam sakārādim apekṣiṣyāmahe .

prakṛtayaḥ tarhi apekṣyante .

etāsām prakṛtīnām lopaḥ yathā syāt , iha mā bhūt : pipakṣati yiyakṣati .

antareṇa api atragrahaṇam etāḥ prakṛtīḥ apekṣiṣyāmahe .

viṣayaḥ tarhi apekṣyate .

mucaḥ akarmakasya guṇaḥ vā iti iha mā bhūt : mumukṣati gām iti .

antareṇa api atragrahaṇam viṣayam apekṣiṣyāmahe .

katham .

akarmakasya iti ucyate .

tena yatra eva ayam muciḥ akarmakaḥ tatra eva bhaviṣyati .

tasmāt na arthaḥ anayā paribhāṣayā .