kimartham punaḥ idam ucyate .
ṣaṣṭhyāḥ sthāneyogavacanam niyamārtham .
niyamāṛthaḥ ayam ārambhaḥ .
ekaśatam ṣaṣṭhyarthāḥ yāvantaḥ vā te sarve ṣaṣṭhyām uccāritāyām prāpnuvanti .
iṣyate ca vyākaraṇe yā ṣaṣṭhī sā sthāneyogā eva syāt iti .
tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti ṣaṣṭhyāḥ sthāneyogavacanam niyamārtham .
evamartham idam ucyate .
asti prayojanam etat .
kim tarhi iti .
avayavaṣaṣṭhyādiṣu atiprasaṅgaḥ śāsaḥ gohaḥ iti .
avayavaṣaṣṭhyādayaḥ tu na sidhyanti .
tatra kaḥ doṣaḥ .
śāsaḥ it aṅhaloḥ iti śāseḥ ca antyasya syāt upadhāmātrasya ca .
ūt upadhāyāḥ gohaḥ iti gohaḥ ca antyasya syāt upadhāmātrasya ca .
avayavaṣaṣṭhyādīnām ca aprāptiḥ yogasya asandigdhatvāt .
avayavaṣaṣṭhyādīnām ca niyamasya aprāptiḥ .
kim kāraṇam .
yogasya asandigdhatvāt .
sandehe niyamaḥ na ca avayavaṣaṣṭhyādiṣu sandehaḥ .
kim vaktavyam etat .
na hi .
katham anucyamānam gaṃsyate. laukikaḥ ayam dṛṣṭāṇtaḥ .
tat yathā loke : kam cit kaḥ cit pṛcchati : grāmāntaram gamiṣyāmi panthānam me bhavān upadiśatu iti .
saḥ tasmai ācaṣṭe .
amuṣmin avakāśe hastadakṣiṇaḥ grahītavyaḥ amuṣmin avakāśe hastavāmaḥ iti .
yaḥ tu atra tiryakpathaḥ bhavati na tasmin sandehaḥ iti kṛtvā na asau upadiśyate .
evam iha api sandehe niyamaḥ na ca avayavaṣaṣṭhyādiṣu sandehaḥ .
atha vā sthāne ayogā sthāneyogā kim idam ayogā iti .
avyaktayogā ayogā .
atha vā yogavatī yogā .
kā punaḥ yogavatī .
yasyāḥ bahavaḥ yogāḥ .
kutaḥ etat .
bhūmni hi matup bhavati .
viśiṣṭā vā ṣaṣṭhī sthāneyogā .
atha vā kim cid liṅgam āsajya vakṣyāmi : itthaṃliṅgā ṣaṣṭhī sthāneyogā bhavati iti .
na tat liṅgam avayavaṣaṣṭhyādiṣu kariṣyate .
yadi evam śāsaḥ it aṅhaloḥ śā hau śāsigrahaṇam kartavyam sthāneyogārtham liṅgam āsaṅkṣyāmi iti .
na kartavyam .
yat eva adaḥ purastāt avayavaṣaṣṭhyartham prakṛtam etat uttaratra anuvṛttam sat sthāneyogārtham bhaviṣyati .
katham .
adhikāraḥ nāma triprakāraḥ .
kaḥ cit ekadeśasthaḥ sarvam śāstram abhijvalayati yathā pradīpaḥ supravijvalitaḥ sarvam veśma abhijvalayati .
aparaḥ adhikāraḥ yathā rajjvā ayasā vā baddham kāṣṭham anukṛṣyate tadvat anukṛṣyate cakāreṇa .
aparaḥ adhikāraḥ pratiyogam tasya anirdeśārthaḥ iti yoge yoge upatiṣṭhate .
tat yadā eṣaḥ pakṣaḥ adhikāraḥ pratiyogam tasya anirdeśārthaḥ iti tadā hi yat eva adaḥ purastāt avayavaṣaṣṭhyartham prakaṛtam etat uttaratra anuvṛttam sat sthāneyogārtham bhaviṣyati .
sampratyayamātram etat bhavati .
na hi anuccārya śabdam liṅgam śakyam āsaṅktum .
evam tarhi ādeśe tat liṅgam kariṣyate tat prakṛtim āskantsyati .
yadi niyamaḥ kriyate yatra ekā ṣaṣṭhī anekam ca viśeṣyam tatra na sidhyati : aṅgasya , halaḥ , aṇaḥ , samprasāraṇasya iti .
hal api viśeṣyaḥ aṇ api viśeṣyaḥ samprasāraṇam api viśeṣyam .
asati punaḥ niyame kāmacāraḥ ekayā ṣaṣthyā anekam viśeṣayitum .
tat yathā .
devadattasya putraḥ pāṇiḥ kambalaḥ iti .
tasmāt na arthaḥ niyamena .
nanu ca uktam ekaśatam ṣaṣṭhyarthāḥ yāvantaḥ vā te sarve ṣaṣṭhyām uccāritāyām prāpnuvanti iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
yadi api loke bahavaḥ abhisambandhāḥ ārthāḥ yaunāḥ maukhāḥ srauvāḥ ca śabdasya tu śabdena kaḥ anyaḥ abhisambandhaḥ bhavitum arhati anyat ataḥ sthānāt .
śabdasya api śabdena anantarādayaḥ abhisambandhāḥ .
asteḥ bhūḥ bhavati iti sandehaḥ : sthāne anantare samīpe iti .
sandehamātram etat bhavati .
sarvasandeheṣu ca idam upatiṣṭhate : vyākhyānataḥ viśeṣapratipattiḥ na hi sandehāt alakṣaṇam iti .
sthāne iti vyākhyāsyāmaḥ .
na tarhi idānīm ayam yogaḥ vaktavyaḥ .
vaktavyaḥ ca .
kim prayojanam .
ṣaṣṭhyantam sthānena yathā yujyeta yataḥ ṣaṣṭhī uccāritā .
kim kṛtam bhavati .
nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti eṣā paribhāṣā na kartavyā bhavati .