Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.44.6
na vā-iti vibhāṣā
Aṣṭādhyāyī 1.1.44
Vṛtti Patañjali

aprāpte trisaṃśayāḥ .

itaḥ uttaram yāḥ vibhāṣāḥ anukramiṣyāmaḥ aprāpte tāḥ draṣṭavyāḥ .

trisaṃśayāḥ tu bhavanti : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti .

dvandve ca vibhāṣā jasi : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

ubhayaśabdaḥ sarvādiṣu paṭhyate tayapaḥ ca ayajādeśaḥ kriyate .

tena vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

ayac pratyayāntaram .

yadi pratyayāntaram ubhayī iti īkāraḥ na prāpnoti .

mā bhūt evam .

mātracaḥ iti evam bhaviṣyati .

katham .

mātrac iti na idam pratyayagrahaṇam .

kim tarhi .

pratyāhāragrahaṇam .

kva sanniviṣṭānām pratyāhāraḥ .

mātraśabdāt prabhṛti ā āyacaḥ cakārāt .

yadi pratyāhāragrahaṇam kati tiṣṭhanti : atra api prāpnoti .

ataḥ iti vartate .

evam api tailamātrā ghrtamātrā iti atra api prāpnoti .

sadṛśasya api asanniviṣṭasya na bhaviṣyati pratyāhāreṇa grahaṇam .

ūrṇoḥ vibhāṣā : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

asaṃyogāt liṭ kit iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

anyat hi kittvam anyat ṅittvam .

ekam cet ṅitkitau .

yadi ekam ṅitkitau tataḥ asti sandehaḥ .

atha hi nānā na asti sandehaḥ .

yadi api nānā evam api sandehaḥ .

katham .

praurṇuvi iti .

sārvadhātukam apit iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

vibhāṣā upayamane : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

gandhane iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

gandhane iti nivṛttam .

anupasargāt vā : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

vṛttisargatāyaneṣu kramaḥ iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

vṛttyādiṣu iti nivṛttam .

vibhāṣā vṛkṣamṛgādīnām : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

jātiḥ aprāṇinām iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

jātiḥ aprāṇinām iti nivṛttam .

uṣavidajāgṛbhyaḥ anyatarasyām : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

pratyayāntāt iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

pratyayāntāḥ dhātvantarāṇi .

dīpādīnām vibhāṣā : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

bhāvakarmaṇoḥ iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

kartari iti vartate .

evam api sandehaḥ : nyāyye vā kartari karmakartari vā iti .

na asti sandehaḥ .

sakarmakasya kartā karmavat bhavati akarmakāḥ ca dīpādayaḥ .

akarmakāḥ api vai sopasargāḥ sakarmakāḥ bhavanti .

karmāpadiṣṭāḥ vidhayaḥ karmasthabhāvakānām karmasthakriyāṇām ca bhavanti kartṛsthabhāvakāḥ ca dīpādayaḥ .

vibhāṣā agreprathamapūrveṣu : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

ābhīkṣṇye iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

ābhīkṣṇye iti nivṛttam .

tṛnādīnām vibhāṣā : prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

ākrośe iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

ākrośe iti nivṛttam .

ekahalādau pūrayitavye anyatarasyām .

prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

udakasya udaḥ sañjñāyām iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

sañjñāyām iti nivṛttam .

śvādeḥ iñi padāntasya anyatarasyām .

prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

iñi iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

iñi iti nivṛttam .

sapūrvāyāḥ prathamāyāḥ vibhāṣā .

prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

cādibhiḥ yoge iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

cādibhiḥ yoge iti nivṛttam .

graḥ yaṅi aci vibhāṣā .

prāpte aprāpte ubhayatra vā iti sandehaḥ .

katham ca prāpte katham vā aprāpte katham vā ubhayatra .

yaṅi iti vā nitye prāpte anyatra vā aprāpte ubhayatra vā iti .

aprāpte .

aprāpte .

yaṅi iti nivṛttam