Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.14
nipāta eka-aj-an-āṅ
Aṣṭādhyāyī 1.1.14
Vṛtti Patañjali

nipātaḥ iti kimartham .

cakāra atra , jahāra atra .

ekāc iti kimartham .

pra idam brahma , pra idam kṣatram .

ekāc iti api ucyamāne atra api prāpnoti .

eṣaḥ api hi ekāc .

ekāc iti na ayam bahuvrīhiḥ : ekaḥ ac asmin saḥ ayam ekāc iti .

kim tarhi .

tatpuruṣaḥ ayam samānādhikaraṇaḥ : ekaḥ ac ekāc .

yadi tatpuruṣaḥ samānādhikaraṇaḥ na arthaḥ ekagrahaṇena .

iha kasmāt na bhavati : pra idam brahma , pra idam kṣatram .

ac eva yaḥ nipātaḥ iti evam vijñāsyate .

kim vaktavyam etat .

na hi .

katham anucyamānam gaṃsyate .

ajgrahaṇasāmarthyāt .

yadi hi yat ca ac ca anyat ca tatra syāt ajgrahaṇam anarthakam syāt .

asti anyat ajgrahaṇasya prayojanam .

kim. ajantasya yathā syāt .

halantasya mā bhūt .

na eva doṣaḥ na prayojanam .

evam api kutaḥ etat dvayoḥ paribhāṣayoḥ sāvakāśayoḥ samavasthitayoḥ ādyantavat ekasmin iti ca yena vidhiḥ tadantasya iti ca iyam iha paribhāṣā bhaviṣyati ādyantavat ekasmin iti iyam na bhaviṣyati yena vidhiḥ tadantasya iti .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati iyam iha paribhāṣā bhavati ādyantavat ekasmin iti iyam na bhavati yena vidhiḥ tadantasya iti yat ayam anāṅ iti pratiṣedham śāsti .

evam tarhi siddhe sati yat ajgrahaṇe kriyamāṇe ekagrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ anyatra varṇagrahaṇe jātigrahaṇam bhavati iti .

kim etasya jñāpane prayojanam .

dambheḥ halgrahaṇasya jātivācakatvāt siddham iti yat uktam tat upapannam bhavati .

anāṅ iti kimartham .

ā , udakāntāt odakāntāt .

iha kasmāt na bhavati: ā* evam nu manyase , ā* evam kila tat iti .

sānubandhakasya grahaṇam ananubandhakaḥ ca atra ākāraḥ .

kva punaḥ ayam sānubandhakaḥ kva niranubandhakaḥ .

īṣadarthe kriyāyoge maryādābhividhau ca yaḥ etam ātam ṅitam vidyāt vākyasmaraṇayoḥ aṅit