Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.6
dīdhī-vevī-iṭām
Aṣṭādhyāyī 1.1.6
Vṛtti Patañjali

kimartham idam udyate .

guṇavṛddhī mā bhūtām iti : ādīdhyanam ādīdhyakaḥ , āvevyanam āvevyakaḥ iti .

ayam yogaḥ śakyaḥ akartum .

katham .

dīdhīvevyoḥ chandoviṣayatvāt dṛṣṭānuvidhitvāt ca chandasaḥ adīdhet adīdhayuḥ iti ca guṇadarśanāt apratiṣedhaḥ .

dīdhīvevyoḥ chandoviṣayatvāt .

dīdhīvevyau chandoviṣayau .

dṛṣṭānuvidhitvāt ca chandasaḥ .

dṛṣṭānuvidhiḥ ca chandasi bhavati .

adīdhet , adīdhayuḥ iti ca guṇadarśanāt apratiṣedhaḥ .

anarthakaḥ pratiṣedhaḥ apratiṣedhaḥ .

prajapatiḥ vai yat kim cana manasā adīdhet .

hotraya vṛtaḥ kṛpayan adīdhet .

adīdhayuḥ dāśarājñe vṛtasaḥ .

bhavet idam yuktam udāharaṇam : adīdhet iti .

idam tu ayuktam : adīdhayuḥ iti .

ayam jusi guṇaḥ pratiṣedhaviṣaye [pratiṣedhaviṣayaḥ] ārabhyate .

saḥ yathā eva kṅiti na iti etam pratiṣedham bādhate evam imam api bādhate .

na eṣaḥ doṣaḥ .

jusi guṇaḥ pratiṣedhaviṣaye ārabhyamāṇaḥ tulyajātīyam pratiṣedham bādhate .

kaḥ ca tulyajātīyaḥ pratiṣedhaḥ .

yaḥ pratyayāśrayaḥ .

prakṛtyāśrayaḥ ca ayam .

atha vā yena na aprāpte tasya bādhanam bhavati .

na ca aprāpte kṅiti na iti etasmin pratiṣedhe jusi guṇaḥ ārabhyate .

asmin punaḥ prāpte ca aprāpte ca .

yadi tarhi ayam yogaḥ na ārabhyate katham dīdhyat iti .

dīdhyat iti śyanvyatyayena .

dīdhyat iti śyan eṣaḥ vyatyayena bhaviṣyati .

iṭaḥ ca api grahaṇam śakyam akartum .

katham akaṇiṣam araṇiṣam , kaṇitā śvaḥ , raṇitā śvaḥ iti .

ārdhadhātukasya iṭ valādeḥ iti atra iṭ iti vartamāne punaḥ iḍgrahaṇasya prayojanam iṭ eva yathā syāt yat anyat prāpnoti tat mā bhūt iti .

kim ca anyat prāpnoti .

guṇaḥ .

yadi niyamaḥ kriyate pipaṭhiṣateḥ apratyayaḥ pipaṭḥīḥ : dīrghatvam na prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

āṅgam yat kāryam tat niyamyate .

na ca etat āṅgam .

atha vā asiddham dīrghatvam .

tasya asiddhatvāt niyamaḥ na bhaviṣyati